قانون، برای امین و امانت‌گذار تعریفی مشخص و جامع دارد؛ امین و امانت‌ گذار هر دو باید دارای اهلیت قانونی باشند، یعنی عاقل، بالغ و رشید باشند. اما بجز این، در موارد زیر نیز امین تعیین می‌شود.

1- امین عاجز 

کسی که به لحاظ کهولت سن، بیماری، عدم توانایی یا به هر علت دیگری قادر به اداره امور خود نباشد، می‌تواند از دادگاه تقاضای تعیین یک امین برای خود نماید. دادگاه صالح برای رسیدگی به این امر، دادگاه محل اقامت «عاجز» است. 

کسی که به لحاظ عجز از اداره امور خود تقاضای امین می‌کند، شخصا نیز می‌تواند همان اعمال را انجام دهد و اعمال او نافذ است لذا امین تعیین شده برای او، در واقع نقش وکیل او را دارد و تابع مقررات جاری بر امر وکالت است. 

2- امین جنین 

برای اداره اموالی که از طریق ارث به جنین می‌رسد، چنانچه جنین فاقد ولی قهری (1) یا وصی باشد، به تقاضای مادر یا بستگان و نزدیکان جنین از دادگاه، تعیین امین می‌شود تا امانت‌داری اموال او را تا زمان تولد بر عهده گیرد، اما به محض آن‌که جنین متولد شد، سمت امانت امین از بین می‌رود. دادگاهی که به این امر رسیدگی می‌کند، دادگاه محل سکونت مادر جنین است. 

برای تعیین امین جنین، چنانچه مادر صلاحیت داشته باشد، برای احراز سمت امانت بر دیگران برتری دارد مگر آن‌که او در این مورد صلاحیت نداشته باشد که در این صورت شخص دیگری از بستگان و نزدیکان جنین به عنوان امین او تعیین می‌شود. 

3-امین ضمیمه به جد پدری

هر گاه ولی قهری به واسطه کهولت سن یا بیماری قادر به اداره امور صغیر نباشد و کسی را هم برای اداره امور او تعیین نکرده باشد، از طرف دادگاه یک نفر امین برای اداره امور صغیر انتخاب و به وی ضمیمه می‌گردد.

4- امین اموال غایب 

هر گاه شخصی به مدت نسبتا طولانی غیبت نماید در حالی که برای اداره اموال خود تکلیفی معین نکرده باشد، از طرفی دادگاه یک نفر امین برای اداره اموال وی انتخاب می‌گردد.

5- امین موقت (تعیین امین برای صغار شخص غایب)

هر گاه کسی به مدت نسبتا طولانی غایب یا در بازداشت باشد و برای اداره امور صغار خود تعیین تکلیف نکرده باشد، از طرف دادگاه یک نفر به طور موقت به عنوان امین برای اداره امور صغار شخص غایب تعیین می‌گردد.

6- امین برای اداره اموال عمومی 

برای اداره اموالی که اختصاص به مصارف عمومی دارد، چنانچه مدیری جهت اداره آن تعیین نشده باشد، از طرف دادگاه یک نفر امین تعیین می‌گردد.

7- امین ضمیمه به متولی وقف 

چنانچه متولی در مال موقوفه خیانت در امانت کند. از طرف حاکم یک نفر به عنوان امین به او ضمیمه می‌شود.

وظایف دادگاه در تعیین امین 

برای 7 مورد یاد شده بالا، دادگاه می‌تواند بیش از یک امین یا ناظر تعیین کند . بنابراین چنانچه تعداد امین یا ناظر بیش از یک نفر باشد. دادگاه باید حدود و وظایف و اختیارات هر یک را تعیین کند.

 

پانوشت:

1- ولی قهری؛ پدر، جد پدری، وصی منصوب از طرف آنها را گویند.